مهریه مالی است که با عقد ازدواج به مالکیت زن درمی‌آید و او هر زمان بخواهد می‌تواند آن را مطالبه کند؛ چه در دوران زندگی مشترک، چه هنگام طلاق و چه پس از فوت همسر از ماترک او. اما «حق داشتن» با «وصول کردن» فاصله دارد و دانستن مسیر، این فاصله را کوتاه می‌کند.
عندالمطالبه یا عندالاستطاعه؟
اگر در سند ازدواج نوشته شده باشد عندالمطالبه، مهریه به‌محض درخواست زن قابل مطالبه است. اگر قید شده باشد عندالاستطاعه، زن باید ثابت کند که مرد توان پرداخت دارد؛ یعنی باید مالی از او معرفی کند.
دو مسیر مطالبه
اجرای ثبت
سند ازدواج رسمی، سند لازم‌الاجراست. زن می‌تواند با مراجعه به دفتر ازدواجی که عقد در آن ثبت شده، درخواست صدور اجراییه کند. پرونده در اداره‌ی اجرای ثبت تشکیل می‌شود و اموال مرد (حساب بانکی، خودرو، ملک، بخشی از حقوق) شناسایی و توقیف می‌شود. این مسیر وقتی کارآمد است که مرد مال قابل توقیف داشته باشد.
دادگاه خانواده
با تقدیم دادخواست مطالبه‌ی مهریه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادگاه خانواده رسیدگی و حکم صادر می‌کند. اقامه‌ی دعوا مستلزم پرداخت هزینه‌ی دادرسی متناسب با مبلغ خواسته است؛ کسی که توان پرداخت آن را ندارد می‌تواند هم‌زمان درخواست اعسار از هزینه‌ی دادرسی بدهد. در رویه‌ی سال‌های اخیر، معمولاً ابتدا شناسایی و توقیف اموال از مسیر اجرای ثبت دنبال می‌شود.
سقف ۱۱۰ سکه به چه معناست؟
برخلاف تصور رایج، قانون مهریه‌ی بیش از ۱۱۰ سکه را باطل نکرده است. طبق ماده‌ی ۲۲ قانون حمایت خانواده، ضمانت اجرای حبس فقط تا سقف ۱۱۰ سکه‌ی تمام بهار آزادی یا معادل آن اعمال می‌شود. برای مازاد بر آن، وصول فقط به توانایی مالی مرد بستگی دارد؛ یعنی اگر مالی از او پیدا شود توقیف می‌شود، اما بابت آن بازداشت نمی‌شود.
اعسار و تقسیط
مرد می‌تواند ادعا کند که توان پرداخت یک‌جای مهریه را ندارد. اگر دادگاه اعسار او را بپذیرد، معمولاً یک پیش‌قسط و اقساط دوره‌ای تعیین می‌کند. دو نکته را بدانید:
- حکم تقسیط قطعی و همیشگی نیست؛ با تغییر وضعیت مالی مرد، هر یک از دو طرف می‌توانند تعدیل اقساط را بخواهند.
- برخی اموال مثل مسکن متعارف و وسایل ضروری زندگی جزو «مستثنیات دِین» هستند و برای مهریه توقیف نمی‌شوند.
چند نکته‌ی کاربردی
- مهریه‌ی وجه نقد به نرخ روز محاسبه می‌شود؛ یعنی مبلغ قدیمی با شاخص تورم به‌روز می‌شود.
- اگر احتمال انتقال اموال توسط مرد وجود دارد، توقیف را عقب نیندازید.
- بخشیدن مهریه (ابراء) اگر رسمی ثبت شود، معمولاً قابل بازگشت نیست؛ پیش از امضا مشورت کنید.
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین مشاوره‌ی حقوقی نیست. قوانین و رویه‌ها ممکن است تغییر کنند و هر پرونده شرایط خودش را دارد؛ پیش از هر اقدامی با وکیل مشورت کنید.
