چک را به بانک برده‌اید و حساب صادرکننده موجودی ندارد. از این لحظه چند راه پیش روی شماست که از نظر سرعت، هزینه و نتیجه با هم فرق دارند. انتخاب درست به نوع چک، تاریخ آن و دارایی‌های صادرکننده بستگی دارد.
قدم اول: گواهی عدم پرداخت
از بانک بخواهید «گواهی عدم پرداخت» صادر کند. این برگه که کد رهگیری دارد، مبنای همه‌ی اقدام‌های بعدی است. بانک برگشت‌خوردن چک را در سامانه‌ی بانک مرکزی ثبت می‌کند و در پی آن محدودیت‌هایی مثل ممنوعیت افتتاح حساب و دریافت دسته‌چک و تسهیلات برای صادرکننده اعمال می‌شود.
اگر بخشی از مبلغ در حساب موجود است، می‌توانید همان را بگیرید و برای باقی‌مانده گواهی عدم پرداخت دریافت کنید.
چهار مسیر برای وصول
۱. درخواست صدور اجراییه از دادگاه
با اصلاح قانون صدور چک در سال ۱۳۹۷، دارنده می‌تواند با گواهی عدم پرداخت مستقیماً از دادگاه صدور اجراییه بخواهد؛ بدون طی‌کردن دادرسی معمول. شرطش این است که در متن چک، پرداخت به شرطی وابسته نشده باشد و قید نشده باشد که چک بابت تضمین است. این مسیر معمولاً سریع‌ترین راه است.
۲. اجرای ثبت
چک در حکم سند لازم‌الاجراست و می‌توان از اداره‌ی اجرای ثبت درخواست اجراییه کرد. در این روش باید خودتان مالی از صادرکننده معرفی کنید و فقط علیه صادرکننده قابل پیگیری است، نه ظهرنویس یا ضامن.
۳. دعوای حقوقی مطالبه‌ی وجه
با تقدیم دادخواست می‌توانید علاوه بر اصل مبلغ، خسارت تأخیر تأدیه و هزینه‌ی دادرسی را هم مطالبه کنید و هم‌زمان با «تأمین خواسته» اموال طرف را توقیف کنید. این مسیر علیه ظهرنویس و ضامن هم قابل طرح است، ولی زمان‌برتر است.
۴. شکایت کیفری
صدور چک بلامحل در شرایطی جرم است، اما مهلت دارد: باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک را به بانک ببرید و ظرف شش ماه از تاریخ گواهی عدم پرداخت شکایت کنید. همچنین چک‌های زیر جنبه‌ی کیفری ندارند:
- چک وعده‌دار (تاریخ واقعی صدور با تاریخ روی چک فرق دارد)؛
- چک سفیدامضا؛
- چکی که بابت تضمین داده شده است؛
- چکی که پرداختش مشروط به تحقق شرطی شده است.
کدام مسیر مناسب‌تر است؟
| وضعیت شما | مسیر پیشنهادی برای بررسی |
|---|---|
| چک بدون شرط و غیرتضمینی است و سرعت مهم است | اجراییه از دادگاه |
| مال مشخصی از صادرکننده می‌شناسید | اجرای ثبت یا دادگاه همراه با توقیف |
| می‌خواهید از ظهرنویس یا ضامن هم مطالبه کنید | دعوای حقوقی |
| چک به‌روز بوده و در مهلت قانونی هستید | شکایت کیفری در کنار مطالبه‌ی وجه |
چک‌های جدید باید در سامانه‌ی صیاد ثبت و توسط گیرنده تأیید شوند. هنگام گرفتن چک، ثبت آن به نام خودتان را استعلام کنید؛ چکِ ثبت‌نشده را بانک پرداخت نمی‌کند.
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین مشاوره‌ی حقوقی نیست. قوانین و رویه‌ها ممکن است تغییر کنند و هر پرونده شرایط خودش را دارد؛ پیش از هر اقدامی با وکیل مشورت کنید.
